'Bendeki Şeker 300'e Fırladı Seninki de Bir Şey mi': Tansiyon ve Kolesterol Skor Tablosu

Saat 13.45. Üsküdar’daki eski bir apartmanın üçüncü katı, 1987 model bir salon. Tül perdeler hafifçe kıpırdıyor, dışarıdan gelen martı sesleriyle karışan Karşıyaka vapur düdükleri duyuluyor. Hava ağır. Pereja limon kolonyasının keskin ferahlığı, fırından yeni çıkmış su böreğinin yağlı kokusu, dolaptan çıkarılan naftalinli yün battaniyelerin lavanta karışımı ve az önce demlenen Rize çayının buharı hepsi birbiriyle kavga ediyor.

Kapı zili ikinci kez çaldığında, antrede ayakkabı telaşı başladı. Naylon terlikler piramit gibi dizilmiş, en üstte 42 numara lacivert bir çift.

İçeri ilk giren Şekerli Amca, yani Nurettin. Yetmiş iki yaşında, göbeği gömleğinin düğmelerine isyan ediyor. Elinde her bayram getirdiği aynı karton Kent bayram şekeri kutusu. Arkasından Tansiyonlu Teyze, Muazzez. Kırmızı rujunu bir milim şaşmadan sürmüş, boynundaki inci kolye her hareketinde “ben buradayım” diyor. En arkada, her zamanki gibi sessiz ve gözlemci, Kolesterolcü Dayı Ekrem. Ellili yaşlarının sonunda, cebinde her an çıkarıp gösterebileceği kan tahlili fotokopileri.

Salona adım atar atmaz ilk temas gerçekleşti.

“Hoş geldiniz,” dedi ev sahibi Feride Teyze, sesinde hem sevinç hem de “hesaplaşma vakti geldi” tınısı.

Nurettin Amca koltuğun tam ortasına kuruldu. Çekyatın ortasındaki dantel örtü hafifçe kaydı. Muazzez Teyze ise karşı koltuğa, vitrindeki kristal Paşabahçe gondolun tam karşısına oturdu. Sanki gondolun içinden birileri onları izliyormuş gibi.

Feride Teyze porselen fincanları tıkırdatarak çayları koydu. Fincanların kenarındaki küçük çıtırtı, salondaki gerilimin metronomu gibiydi.

Nurettin Amca cebinden gözlüğünü çıkardı, şeker kutusunu sehpanın tam ortasına, diğer ilaç kutularının yanına koydu. Çünkü sehpa artık bir savaş masasıydı. Üzerinde:

• Glifor 1000 mg (Nurettin Amca’nın şeker ilacı)
• Concor 5 mg (Muazzez Teyze’nin tansiyonu)
• Lipitor 40 mg (Ekrem Dayı’nın kolesterolü)
• Bir de Aspirin 100, “herkesten birer tane” mantığıyla.

Ve tam o anda, daha ilk yudum çay içilmeden, bayramın asıl ritüeli başladı.

Muazzez Teyze, elindeki çatalı baklavaya batırırken gülümsedi. O gülümseme, tecrübeli bir sorgu yargıcının tebessümüydü.

“Bendeki şeker 300’e fırladı evladım,” dedi Nurettin Amca, sesi hem gururlu hem şikayetçi. “Seninki de bir şey mi?”

Ve salon, resmen açıldı.

I. Sahnenin Yazılmamış Kanunları ve Salon Diplomasisi

Türk ailesinde salon, Birleşmiş Milletler değil, Güvenlik Konseyi’dir. Burada her koltuğun bir kıdemi, her fincanın bir protokolü, her bakışın bir anlamı vardır.

Nurettin Amca her zaman “reis” koltuğuna oturur. Çünkü o en büyük erkektir. Muazzez Teyze ise “en kıdemli kadın” pozisyonundadır; bu da ona lafı her an kesme, konuyu her an değiştirme ve “ben senin ananı da bilirim” yetkisini verir. Ekrem Dayı ise “teknik uzman” rolündedir. Cebinden çıkardığı laboratuvar sonuçlarıyla tartışmayı bilimsel zemine çekme hakkına sahiptir.

Sehpadaki çay tabağının konuluş açısı bile diplomasidir. Tabağı kendine doğru çeviren, “ben dinliyorum” der. Tabağı başkasına doğru iten ise “sıra sende” mesajı verir. Feride Teyze tabağı Nurettin Amca’ya doğru hafifçe iterken, aslında “başla” komutunu vermiş olur.

İkramı reddetmek ise en büyük günahtır. “Bir parça daha al” teklifini iki kez reddeden kişi, o andan itibaren “kibirli, kendini beğenmiş, ailesine değer vermiyor” damgası yer. Bu yüzden herkes üçüncü ısrara kadar direnir, dördüncüde teslim olur.

Göz hapsi de cabası. Muazzez Teyze birini dinlerken gözlerini kırpmadan bakar. Bu bakış “devam et, yalanını yakalayacağım” der. Nurettin Amca ise kaşlarını çatarak dinler; kaşlar ne kadar kalkarsa o kadar inanmamış demektir.

Ve en önemlisi: Sülalenin kıdem hiyerarşisi. En büyük lafı en çok keser. En küçük ise en çok susar. Arada kalanlar ise birbirine göz ucuyla “dayan” bakışı atar.

II. Karşılıklı Fısıltılar, Çapraz Sorgu ve Canlı Diyaloglar

Nurettin Amca ikinci baklavayı ağzına atarken başladı:

“Bu yıl şekerim resmen roket gibi. 298 çıktı geçen hafta. Doktor ‘amca’ dedi, ‘bu değerleri gören biz bile korkuyoruz.’ Dedim doktor bey, korkma, biz alışığız. Bendeki şeker 300’e fırladı, seninki de bir şey mi?”

Muazzez Teyze hemen araya girdi. Sesi hem şefkatli hem iğneleyiciydi:

“Aaa Nurettin, sen hâlâ o şeker meselesiyle mi övünüyorsun? Benim tansiyonum 18’e 11 çıktı geçen ay. 18’e 11! Doktor ‘hastaneye yatıralım’ dedi. Ben ‘yok’ dedim, ‘torunlar bayramda gelecek, ölmeden önce bir göreyim onları.’”

Ekrem Dayı, cebinden katlanmış bir kâğıt çıkardı. Laboratuvar sonucu. Sesinde sahte bir tevazu:

“Benim kolesterol 287. Trigliserid 412. Doktor ‘Ekrem Bey’ dedi, ‘sizde damar kalmamış.’ Ben de dedim, ‘olsun, yıllardır aynı damarlarla idare ediyoruz, bir 10 yıl daha idare eder.’”

Feride Teyze, konuyu kendine çevirmek için fırsatı kaçırmadı:

“Benim tiroidim de fena. TSH 0.01. Hipertiroid oldum resmen. Kalp çarpıntısından geceleri uyuyamıyorum. Ama size ne? Siz kendi dertlerinizle meşgulsünüz.”

Nurettin Amca kaşlarını kaldırdı:

“Senin tiroidin mi? Kızım, tiroid dediğin şey moda oldu son yıllarda. Herkes tiroidli. Bizim zamanımızda tiroid mi vardı? Şeker, tansiyon, kolesterol… Bunlar asil hastalıklardır. Tiroid, yeni zengin hastalığı.”

Muazzez Teyze güldü. Ama o gülüşte sitem vardı:

“Sen hâlâ ‘bizim zamanımızda’ diye başlıyorsun. Bizim zamanımızda sen de yoktun Nurettin. Annen seni 47 yaşında doğurmuş.”

Salonda kısa bir kahkaha koptu. Ama herkes biliyordu ki bu kahkaha, fırtınadan önceki sessizlikti.

Genç yeğen Can, köşede sessizce oturuyordu. Muazzez Teyze birden ona döndü. Gözleri parlıyordu:

“Senin kan değerlerin nasıl evladım? Kilo da almışsın gibi. Yüzün de şişmiş. Tiroidin mi var yoksa?”

Can yutkundu. Savunma refleksi devreye girdi:

“Çok şükür teyzeciğim, her şey yolunda. Sizinkiler nasıl, asıl siz anlatın.”

Nurettin Amca homurdandı:

“‘Çok şükür’le mi geçiştireceksin? Oğlum biz senin iyiliğin için söylüyoruz. Yoksa bize ne?”

İşte o cümle. “Bize ne.”

Salonda herkes sustu. Çünkü “bize ne” denildiği anda, o konunun en az altı aydır her salı günü telefonla konuşulduğu kesinleşmişti.

III. Tipoloji, Taktik Haritası ve Risk Matrisi

Nurettin Amca’nın riski çok yüksek çünkü o hem yaş hem de cinsiyet avantajını kullanıyor. Hiç kimse ona “sus amca” diyemez. Muazzez Teyze ise en tehlikelisi. Çünkü o “şefkat” maskesi altında en derin yaralara dokunabiliyor. “Biz senin iyiliğin için” cümlesi, Türkçedeki en etkili psikolojik silahlarından biridir. Ekrem Dayı laboratuvar sonuçlarıyla geldiği için rakipsiz görünüyor ama duygusal derinliği yok. Feride Teyze ise ev sahibi olmanın avantajını kullanarak konuyu sürekli kendine çeviriyor. Can ise en masum görüneni ama aynı zamanda en çok sıkıştırılanı. Çünkü genç. Çünkü “henüz bir şeyi yok.” Bu yüzden ona mutlaka bir şey bulunmalı.

IV. Türk Aile Yapısında Bu Ritüelin Sosyolojisi

Bu sahne, 1980’lerin Anadolu’dan İstanbul’a, İzmir’e, Ankara’ya yaşanan büyük göçün en kalıcı mirasıdır. Köyden apartmana taşınan aileler, eski köy odası kültürünü beton salonlara taşımıştır. Eskiden köy meydanında herkes birbirinin hastalığını, borcunu, evliliğini bilirdi. Şimdi aynı iş, 85 metrekarelik dairelerde, vitrinlerdeki kristal gondolların ve dantel örtülerin arasında devam ediyor.

Her Türk ailesi aynı sahnede hapsolur çünkü kolektif bir suç ortaklığı vardır. “Bizim ailede şeker geni var”, “Tansiyon annemin tarafındandır”, “Kolesterol babamın soyundan gelir” gibi cümleler, soyadı gururunun hastalık versiyonudur. Hastalık, adeta bir statü sembolü haline gelmiştir. Kimin hastalığı daha ağır, kimin ilacı daha pahalı, kimin doktoru daha ünlü ise o kişi ailenin “en kıymetli hastası” olur.

Kadınlar ise bu sistemin görünmez derin devletidir. Anneler, teyzeler, yengeler… Telefon zincirleri, WhatsApp grupları, bayram ziyaretleri… Hepsi bir istihbarat ağı gibi çalışır. Erkekler sadece skor tablolarını okur. Asıl veri toplayan, yorumlayan ve arşivleyen kadınlardır.

Modern rezidanslara taşınsak da, kapıdaki “Hoş geldiniz” paspası değişse de, ritüel aynı kalır. Çünkü bu, sadece hastalık konuşmak değildir. Bu, aidiyet kurma, kontrol etme, sevgi gösterme ve aynı zamanda korkuyu paylaşma biçimidir. Hepimiz öleceğimizi biliriz. Ama en azından bayramda bir arada öleceğimizi hatırlatırız birbirimize.

V. Büyük Tahliye: Akşamüstü Vedası ve Eşik Müzakeresi

Saat 18.20. Üsküdar’ın üstüne turuncu bir ışık çökmüştü. Tül perdeler artık daha koyu görünüyordu. Sehpadaki ilaç kutuları hâlâ oradaydı. Baklava tabağı bitmiş, sadece ufak kırıntılar kalmıştı.

Can yavaşça doğruldu.

“Biz artık kalkalım,” dedi. Sesi hem yorgun hem de zafer doluydu.

Muazzez Teyze hemen panikledi:

“ Daha karpuz kesecektik! Melon da aldık. Nurettin’in şekerine zarar vermez, doktoru söyledi.”

Nurettin Amca da destek çıktı:

“Oğlum daha yeni geldiniz. Tansiyonum da çıktı şimdi siz kalkınca. Oturun da bir düşsün.”

Ama Can bu kez kararlıydı. Üç saatlik çapraz sorguya dayanmıştı. Artık eşiğe ulaşmıştı.

Antrede ayakkabı giyme arbedesi başladı. Naylon terlikler yere saçıldı. Kolonyalar bir kez daha döküldü. Muazzez Teyze Can’ın cebine zorla iki paket Kent şekeri sıkıştırdı.

“Eve gidince ölçtür kanını,” dedi fısıltıyla. “Sonra bana da söyle. Merak ettik.”

Kapı eşiğinde son nefes alındı. Can dışarı adımını attığında, Üsküdar’ın serin akşam havası yüzüne çarptı. Arkasından hâlâ “Yolunuz açık olsun, dikkat edin, arayın” sesleri geliyordu.

Merdivenlerden inerken kendi kendine mırıldandı:

“Bir dahaki bayrama kadar 180 gün var. 180 gün özgürlük.”

Ama biliyordu ki o 180 günün içinde de en az on kere “Kan değerlerin nasıl?” diye telefon gelecekti.

Çünkü Türk ailesinde bayram bitmez. Sadece ara verilir.

Ve her seferinde, sehpanın üstündeki o ilaç kutuları yeniden dizilir. Her seferinde aynı soru sorulur:

“Bendeki şeker 300’e fırladı… Seninki de bir şey mi?”