Bayram sabahı saat 08.45.
Hava serin. Pencerelerden dışarıya taze demlenmiş çay ve tereyağlı sıcak ramazan pidesi kokusu yayılır.
Apartman otoparkında beyaz bir sedanın içinde iki yetişkin insan oturur. Motor çalışmaktadır. Klima henüz ısınmamıştır.
Direksiyondaki Emre dikiz aynasından arka koltuktaki çocuklara bakar. Yan koltuktaki Selin telefonundaki aile WhatsApp gruplarını taramaktadır.
Emre vitesi ‘D’ye takar ve Türk evliliklerinin en tehlikeli sorusunu fısıldar:
— “Önce kime gidiyoruz?”
Arabada bir anda oksijen tükenir.
Çocuklar arka koltukta kavgayı bırakır. Telefonun ekranındaki bildirim sesleri kesilir.
Selin başını telefondan kaldırmadan konuşur. Sesi diplomatik bir notasının ilk paragrafı kadar mesafelidir:
— “Emre, geçen Kurban Bayramı’nda ilk senin babaannene gitmiştik. Hatırlıyorsun değil mi? ‘Annemlerin evi Kadıköy’de, yolumuzun üstü’ demiştin. Bu bayram ilk benim annemlere gideceğimiz konusunda mutabık kalmıştık.”
Emre direksiyonu iki eliyle sıkar:
— “Selin, babaannem 88 yaşında. Kadın sabah 06.00’dan beri kapıda hazır bekliyor. Tansiyonu var. Eğer önce Fatih’e, senin annene gidersek, halam bunu duyduğu an bütün sülaleye ‘Bizi ikinci plana attılar’ diye mesaj atacak. 35 yıllık aile dengesini bir sabah trafiğine kurban edemeyiz.”
İşte Türk aile yapısının en kırılgan, en kodlanmış ve en tehlikeli müzakeresi başlamıştır: İlk Kime Gidilir Protokolü.
I. Sülale Hiyerarşisinde Üstünlük Hukuku
Türk ailesinde bayram sabahı ilk kapısı çalınan ev sadece bir akraba ziyareti değildir.
O ev, sülalenin o anki meşru başkentidir.
Eğer babaanne hayattaysa, tartışma teorik olarak kapalıdır. Fakat işin içine eşin ailesi, büyük halanın alınganlığı ve şehirlerarası mesafe girdiğinde, Cenevre Barış Antlaşması bile bu krizin yanında basit bir okul münazarası gibi kalır.
| Akraba Makamı | Alınganlık Katsayısı (1-10) | İkinci Sıraya Bırakılma Riski | Gecikme Halinde Açılan Sitem |
|---|---|---|---|
| Büyük Babaanne / Anneanne | 9.8 | Sülaleden Aforoz | “Gözüm kapıda kaldı, gelmezsiniz sandım…” |
| Büyük Hala (Baba Tarafı) | 9.5 | 10 Yıllık Soğuk Savaş | “Tabii, biz kimsesiziz ya, en son bize gelinir…” |
| Kayınvalide (Anne Tarafı) | 9.0 | Boşanma Protokolü Eşiği | “Kızımı aldın götürdün, bayramda da unuttun…” |
| Ortanca Teyze | 7.5 | İstihbarat Dağıtımı | “Önce halanlara gitmişsiniz, börekleri bitmiştir…” |
| Küçük Dayı / Enişte | 3.0 | Sıfır Risk | “Gençler hoş geldiniz, kumandayı verin maça bakalım.” |
Emre haritayı açar. Kadıköy ile Fatih arasında Avrasya Tüneli geçişi vardır. Ancak mesele kilometreler değil, prestijdir.
— “Selin, bak bir orta yol bulalım. Annene şimdi FaceTime yapalım. ‘Trafik çok tıkalı, babaannemin ilacı var, ona 15 dakika uğrayıp hemen size koşuyoruz’ diyelim.”
Selin acı bir tebessümle döner:
— “Annem FaceTime’da arkadaki Kadıköy vapur sesini duyarsa ne olur biliyor musun? Bayram sofrasına oturmaz. Bütün gün mutfakta sarma tenceresinin başında sessizce ağlar.”
II. 15 Dakika Yalanı ve Zaman Tuzağı
İlk ziyaret evine adım atan aile için zaman kavramı bükülür.
“Biz sadece bir el öpüp 15 dakikada kalkacağız” cümlesi, Türk dilinin en büyük diplomatik kurgusudur.
Eve girildiği an kapı kilitlenir. Ayakkabılar çıkarılır. Büyükbaba bastonuna dayanarak salondaki tekli koltuktan doğrulur:
— “Gelin bakalım, kaç gündür yüzünüzü gören yok…”
Emre montunu çıkarmamak için direnir. Mont, kaçış biletidir.
Fakat hala hamlesini yapar:
— “Aaa Emre montla oturulur mu, yabancı mısın sen? Çıkar şunu bak taze su böreği fırından yeni çıktı.”
Mont askıya asıldığı an, o evde asgari kalış süresi resmi olarak 1 saat 45 dakikaya fırlamıştır.
Mutfaktan gelen çay kaşığı sesleri, ikinci ziyaret evinin telefonuna düşen cevapsız çağrılarla yarışır.
III. Çapraz Arama Diplomasisi
Saat 10.30 olduğunda ikinci ziyaret evinin annesi arar.
Selin telefonu hoparlöre alamaz. Titreyen bir sesle yanıt verir:
— “Alo anneciğim… Çıktık çıkıyoruz… Evet, babaannemin tansiyonunu ölçtük… Börek mi? Yok vallahi bir lokma bile yemedik, karnımızı senin sofrana saklıyoruz…”
O sırada arkadan büyük halanın sesi evin içinde yankılanır:
— “Emre oğlum! Dördüncü dilim baklavayı tabağına koydum, yemezsen sütümü helal etmem!”
Telefonun diğer ucundaki anne bir saniye sessiz kalır. Sonra o meşhur, buz gibi final cümlesi duyulur:
— “Afiyet olsun kızım. Siz doyun da… Bize ne zaman kısmet olursa o zaman gelirsiniz.”
Telefon kapanır: DIT-DIT-DIT.
Selin Emre’ye döner. Gözlerinde 3. Dünya Savaşı’nın ilk kıvılcımları çakar:
— “Mutlu musun Emre? Annem şu an bayram tatlısını balkona kaldırdı.”
IV. Barış Antlaşması ve Kurtuluş Reçetesi
Her bayram yaşanan bu döngüden tek bir çıkış yolu vardır: Yazılı olmayan bayram rotasını bir önceki senenin tam tersi olarak takvime bağlamak ve bunu iki tarafa da noter tasdikli bir kararlılıkla önceden tebliğ etmek.
Aksi takdirde, Türk ailesinin bayram sabahı bir arabanın içinde, Kadıköy rıhtımı ile Boğaz köprüsü arasında, sitem dolu telefon mesajları eşliğinde eriyip gitmeye mahkumdur.
