Bayramın yazılı olmayan kuralları, Anayasa Mahkemesi içtihatlarından daha katıdır.
Bu kural kitabında hiçbir madde kağıda dökülmemiştir; ancak sülalenin en küçüğünden en büyüğüne kadar herkes hangi sınırın nerede başladığını çok iyi bilir.
İşte tam bu noktada, ‘Mezarlık Ziyareti Dönüşü Arabada Başlayan ‘O Tarla Kimin Üzerineydi?’ Fısıltısı’ başlığı altında yaşananlar, Türk aile sosyolojisinin en saf, en samimi ve yer yer en trajikomik kesitini oluşturur.
I. Sahadaki Durum ve Erken Uyarı Sinyalleri
Olaylar genellikle sabahın erken saatlerinde başlar.
Kapı zili çalar. Holdeki aynada son bir kez saçlar düzeltilir. Yüzlere “Çok mutluyuz ve sizi görmekten başka hiçbir gayemiz yok” tebessümü yerleştirilir.
Fakat kapı açıldığı an salondaki hava durumu ölçülür:
- Koltukların dizilişi nasıldır?
- Sehpanın üzerinde hangi porselenler durmaktadır?
- Çay bardakları ince belli mi yoksa kupa mı verilmiştir?
Bu detayların her biri, misafire verilen diplomatik rütbenin göstergesidir.
| Protokol Adımı | Beklenen İdeal Davranış | Yapılan Hata | Sülaledeki Yankısı |
|---|---|---|---|
| Giriş ve Selamlama | Sırayla ve hiyerarşik el öpme | Küçükten başlamak | “Saygıyı unuttular” fısıltısı |
| İkram Kabulü | İlk teklifte nazlanıp ikincide bitirmek | “Rejimdeyim” diyerek reddetmek | Ağır hakaret muamelesi |
| Oturma Pozisyonu | Dik ve saygılı duruş | Bacak bacak üstüne atmak | Görünmez kayınvalide uyarısı |
| Ayrılış Zamanlaması | Çay bittikten sonra 15 dk içinde | Çay doldurulurken kalkmaya çalışmak | “Bizi beğenmedi kaçıyor” krizi |
II. Krizin Tırmanışı ve Diplomatik Manevralar
Her şey yolunda giderken aniden bir cümle sarf edilir.
Ortam bir anda sessizleşir. Çay kaşığının bardağa çarpma sesi bile salonun içinde yankılanır.
Büyük Ağabey kaşlarını hafifçe kaldırır. Küçük Kardeş ise göz ucuyla kapıya bakar.
İşte bu an, Türk ailesinde kriz yönetiminin devreye girdiği andır: — “Canım yani biz öyle demek istemedik… Tabii ki siz her zaman başımızın tacısınız.”
Fakat söz ağızdan çıkmıştır bir kere. Karşı tarafın defterine kırmızı kalemle not edilmiştir.
III. Sonuç ve Gelecek Bayramlara Kalan Bilanço
Misafirlik biter. Kapı kapanır.
Apartman merdivenlerinden inerken ilk değerlendirme toplantısı yapılır: — “Gördün mü nasıl baktı? Çayı bile yarım doldurdu.” — “Aman boş ver, bayram günü kırmayalım kimseyi.”
Ve böylece bir bayram dosyası daha, sevgiyle karışık sitemlerin, gizli hesaplaşmaların ve asla kopamayan aile bağlarının hafızasına kaydedilerek kapanır.
